Over burgerlijke ongehoorzaamheid

2005 is het Europees jaar van burgerschap door onderwijs en vorming. We stellen echter vast dat dit project nog steeds een opvoeding tot burger, maar geen opvoeding in burgerschap betekent. Opvoeden tot burgerzin heeft echter geen zin. Het ontstaat immers niet doordat men door anderen daartoe wordt opgevoed. Onze betrokkenheid bij de publieke zaak en onze interesse naar anderen ontstaan pas wanneer wij zelf op het spel staan en er dus met andere woorden baat bij hebben. Het ontstaat als bijprodukt van een dynamiek die zich afspeelt in het leven van de individuele burger. Onze hedendaagse democratie biedt de mogelijkheid zich terug te trekken in een zelfgenoegzame private sfeer waar mensen die het goed hebben zich niet meer op het spel gezet voelen. Hier dreigt een groot gevaar. In mijn bijdrage zou ik daarom willen betogen dat burgerschap niet zozeer moet gezien worden als een politiek participeren, maar eerder als een intermenselijk ageren waarbij wij elkaar, weliswaar op morele wijze, op het spel durven zetten. Vanuit deze optiek zal ik spreken over burgerlijke ongehoorzaamheid. Ik zal deze burgerlijke ongehoorzaamheid omschrijven en onderbouwen met argumentaties van filosofen zoals Hannah Arendt, Peter Sloterdijk en Richard Rorty, om vervolgens te concluderen dat een burger die weet wat het betekent burgerlijk ongehoorzaam te zijn en burgerlijke ongehoorzaamheid te ervaren, zich sneller geroepen zal voelen zijn private wereld te verlaten.

Emilie Van Daele studeerde Wijsbegeerte aan de Vrije Universiteit Brussel en volgde tevens enkele jaren een regie-opleiding aan het RITS in Brussel. Momenteel vervult zij een onderzoeksmandaat van de Onderzoeksraad van de Vrije Universiteit Brussel en werkt ze aan een proefschrift met als titel: ‘Het zich versterkende subject en de op het spel zettende ander. Een studie aan de hand van het werk van Emmanuel Levinas’. Ze is tevens lid van het Centrum voor de studie van de Verlichting en het Hedendaagse Humanisme. Binnenkort verschijnt haar eerste publicatie met als titel: ‘Over de aankomst in een vijandige wereld. Het verstaan van de ander in de filosofie van Peter Sloterdijk’.