Beeldenstorm in de Geneeskunde

De Dikke van Dale|1 kent aan het woord “Beeldenstorm” twee gangbare betekenissen toe. De beeldenstorm is met name bekend als een belangrijk moment in onze vaderlandse geschiedenis, en refereert aan de “calvinistische volksbeweging in 1566, vooral in Vlaanderen en Brabant, tegen het vereren van beelden in kerken”. Deze beeldenstorm ging gepaard met “gewelddadige vernieling en verwoesting van beelden, schilderijen en andere kostbaarheden en kunstwerken in kerken”. Hoewel er ook zeker politieke en sociale oorzaken aan de beeldenstorm ten grondslag lagen, waren de motieven voor de beeldenstorm dus met name van ideële, religieuze aard. De volksbeweging zette zich af tegen de verering van beelden, en de protserige rijkdom van de Rooms-katholieke kerk. De gevolgen van de beeldenstorm waren voor de Nederlanden verstrekkend. De gebeurtenissen leidden ertoe dat Filips II de hertog van Alva naar de Nederlanden stuurde, om een strafexpeditie uit te voeren, er het katholieke geloof op te leggen, en het bestuur te centraliseren. Weerstand tegen dit regime leidde tot de tachtigjarige oorlog. Indirect kan de beeldenstorm dus worden gezien als aanleiding voor de tachtigjarige oorlog. Het zich afzetten tegen de gevestigde orde vinden we terug in de tweede betekenis die de Dikke van Dale aan het woord “beeldenstorm” toekent: “Bestrijding van geijkte instellingen, conventies, gevestigde opvattingen”. Met deze rede sluit ik me graag aan bij deze tweede, figuurlijke betekenis van het woord beeldenstorm. Want het zijn met name beelden die de geneeskunde de laatste eeuwen ingrijpend hebben veranderd. En het zijn met name beelden die tot belangrijke nieuwe inzichten hebben geleid, zowel op het gebied van de menselijke anatomie en fysiologie, als in het begrip van ziekteprocessen. Dit is niet zo verwonderlijk, gezien de kracht van het beeld. We kennen niet voor niets de uitdrukking: “Eerst zien, dan geloven”. We leren door te zien. Er bestaat geen krachtiger middel om gevestigde opinies te bestrijden dan beelden te tonen die met deze opinies in strijd zijn. En er bestaat geen krachtiger middel om nieuwe inzichten te verwerven in een systeem dan door de processen die zich in het systeem afspelen af te beelden. Zo ook in de geneeskunde.

Rede. In verkorte vorm uitgesproken ter gelegenheid van het aanvaarden van het ambt van hoogleraar met als leeropdracht Medische Beeldverwerking in de Radiologie en Medische Informatica aan het Erasmus MC, faculteit van de Erasmus Universtiteit Rotterdam op 13 januari 2006