Terug naar Sorokin? Een analyse van de dissociatie these aan de hand van Diagonale Referentie Modellen

De dissociatiethese stelt dat zowel opwaartse als neerwaartse sociale mobiliteit een ontwrichtende en daarom schadelijke ervaring is voor het individu. Ondanks het gebrek aan overtuigende empirische ondersteuning zit deze these diep geworteld in sociologisch denken. In dit artikel toets ik deze these en beschouw hierbij drie dimensies van dissociatie — namelijk sociale desoriëntatie, utilitair individualisme en sociale isolatie. Aan de hand van grootschalig surveyonderzoek in Vlaanderen (n = 2849) en het gebruik van Diagonale Referentie Modellen analyseer ik effecten van intergenerationele sociale mobiliteit. Voor de drie dimensies vind ik evidentie voor processen van asymmetrische acculturatie, namelijk: opwaarts mobielen passen zich meer aan aan hun zelf verworven sociale positie dan neerwaarts mobielen. Daarenboven vind ik voor sociale desoriëntatie en utilitair individualisme schadelijke effecten van neerwaartse mobiliteit.